Wolność potrzebuje uczciwych ludzi. Ksiądz Bosko na 11 listopada

Dziś, 11 listopada, obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości. Wspominamy odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku, po 123 latach zaborów. To dzień wdzięczności za tych, którzy o wolną ojczyznę walczyli, dla niej pracowali i przekazywali następnym pokoleniom język, kulturę oraz wiarę. To również dobry moment, żeby pomyśleć o odpowiedzialności za kraj, w którym żyjemy.

W tę refleksję dobrze wpisuje się zdanie, którym często streszczamy wychowanie księdza Bosko: „dobry chrześcijanin i uczciwy obywatel”. Turyński kapłan łączył troskę o zbawienie młodego człowieka z przygotowaniem go do samodzielnego, odpowiedzialnego życia. Chciał, żeby wychowankowie umieli wierzyć, pracować, zakładać rodziny i wnosić dobro w życie społeczeństwa.

Umowa, w której liczył się chłopak

8 lutego 1852 roku w turyńskim oratorium zawarto umowę o naukę zawodu. Mistrz stolarski Giuseppe Bertolino przyjmował na ucznia młodego Giuseppe Odasso. Dokument podpisali także ojciec chłopca, Vincenzo, oraz ksiądz Jan Bosko.

W umowie zapisano, że mistrz ma rzeczywiście uczyć chłopca stolarstwa. Powierzać mu zajęcia odpowiednie do jego wieku, umiejętności i sił, związane z przyszłym zawodem. Kiedy uczeń popełni błąd, należy go poprawić słowem i życzliwym upomnieniem, bez złego traktowania. Dni świąteczne miały pozostać wolne, aby mógł uczestniczyć w nabożeństwach i szkole niedzielnej. Ustalono też wynagrodzenie, rosnące wraz z postępem nauki.

Uczeń również podejmował zobowiązania: miał pracować pilnie, uważnie i z szacunkiem wobec mistrza.

Ten dokument pokazuje, jak konkretnie Bosko rozumiał przygotowanie do życia. Chłopak potrzebował zawodu, uczciwych warunków pracy i dorosłych, którzy pomogą mu dorastać. Wychowawca zabiegał o to, żeby przyszły pracownik znał swoje obowiązki, a jednocześnie był traktowany jak człowiek, którego dobro naprawdę się liczy.

Dobry chrześcijanin i uczciwy obywatel

Włoska formuła brzmi: buon cristiano e onesto cittadino, a w liczbie mnogiej: buoni cristiani e onesti cittadini. W pismach i wypowiedziach księdza Bosko powraca w różnych wariantach. Spotykamy ją również w regulaminie oratorium, przy wyjaśnieniu, jakie jest to miejsce i po co przyjmuje młodych.

Słowo „obywatel” obejmuje tu odpowiedzialność za życie pośród innych ludzi. Ma ona znaczenie także dla miłości ojczyzny. Zaufanie między ludźmi, rzetelna praca, szacunek dla cudzej własności i troska o słabszych tworzą przecież codzienną rzeczywistość kraju.

Ksiądz Marek T. Chmielewski, opisując system wychowawczy Bosko, zwraca uwagę na jego troskę o całego człowieka: rozwój wiary oraz przygotowanie do życia w społeczeństwie. Podobnie historyk wychowania Pietro Braido pokazał, jak często oba te cele występowały razem w tekstach turyńskiego kapłana.

Warto zatrzymać się przy łączącym je słowie „i”. Dobry chrześcijanin i uczciwy obywatel. Człowiek, którego wiara owocuje również w sposobie pracy, w rodzinie i w odpowiedzialności za wspólne sprawy.

Wiara, która kształtuje codzienność

Co oznaczał pierwszy człon tego programu? W napisanym w 1877 roku tekście o systemie prewencyjnym Bosko wskazywał na rozum, religię i miłość wychowawczą. Ważne miejsce przyznawał spowiedzi, Komunii Świętej i Mszy Świętej. Zarazem polecał zachęcać do sakramentów i ułatwiać korzystanie z nich, bez przymuszania młodych.

W tym samym tekście znalazło się miejsce dla biegania, zabawy, muzyki, teatru i wycieczek. Wychowanie obejmowało sumienie, relacje, zdrowie i radość. Jego owoce miały być widoczne także po opuszczeniu domu salezjańskiego: w życiu rodziny i społeczeństwa.

Możemy dzisiaj odczytać z tego bardzo proste zaproszenie. Modlitwa pomaga zapytać o uczciwość własnych decyzji. Spowiedź uczy uznawać zło i podejmować poprawę. Spotkanie z Chrystusem prowadzi ku człowiekowi, który potrzebuje pomocy. Tak dojrzewa odpowiedzialność, którą zabieramy później do szkoły, pracy, domu i życia publicznego.

Społeczeństwo zyskuje, kiedy młody człowiek ma przyszłość

W przemówieniu do byłych wychowanków z 1883 roku, zachowanym w „Memorie Biografiche”, Bosko tłumaczył społeczny sens swojego dzieła. Mówił o nauczaniu i wychowaniu młodzieży opuszczonej lub zagrożonej, o chronieniu jej przed złem, a nawet więzieniem.

Wyjaśniał również swój stosunek do polityki. Chciał zachować możliwość prowadzenia dzieła wychowawczego bez wciągania go w walkę stronnictw. Jednocześnie dobrze rozumiał, że wychowanie służy całemu społeczeństwu. Młodzi, którzy otrzymają pomoc, mogą stać się ludźmi budującymi jego ład, spokój i pokój.

To spojrzenie pozostaje inspirujące. W młodym człowieku, który ma trudności, można zobaczyć kogoś, komu warto poświęcić czas. Pomóc mu skończyć szkołę, nauczyć się zawodu, odbudować zaufanie, odkryć wiarę. Przyszłość wspólnoty zależy również od tego, jakie możliwości damy jej najmłodszym członkom.

Jak kochać ojczyznę 12 listopada

Ksiądz Bosko żył w dziewiętnastowiecznych Włoszech. Jego doświadczenie wyrastało z innych wydarzeń niż polska droga do niepodległości. Możemy jednak zaczerpnąć z jego wychowania ważną myśl na dzisiejsze święto: miłość do ojczyzny dojrzewa także w codziennym charakterze człowieka.

11 listopada wywieszamy flagi, śpiewamy hymn, pamiętamy o poległych i modlimy się za Polskę. A następnego dnia wracamy do obowiązków. Właśnie tam jest miejsce na dalszy ciąg tej wdzięczności: dotrzymać słowa, wykonać dobrze swoją pracę, uczciwie rozliczyć powierzone pieniądze, zadbać o wspólną własność, spokojnie porozmawiać z kimś, kto myśli inaczej.

Dziecko uczy się odpowiedzialności, kiedy przyznaje się do błędu i naprawia wyrządzoną szkodę. Nastolatek — kiedy podejmuje swoje obowiązki i staje po stronie krzywdzonego kolegi. Dorosły — kiedy szanuje pracownika, troszczy się o rodzinę i angażuje w sprawy swojej miejscowości. Wychowawca — kiedy daje młodemu człowiekowi czas, przykład i kolejną szansę.

Wolny kraj potrzebuje ludzi, na których można polegać. Ludzi sumienia, gotowych służyć i brać odpowiedzialność. Dlatego salezjańskie „dobry chrześcijanin i uczciwy obywatel” może nam dziś pomóc przejść od wdzięcznego wspominania historii do własnego zadania: jakie dobro wniosę w życie mojej ojczyzny tam, gdzie jestem?

Przy pisaniu tego artykułu korzystaliśmy z pism księdza Bosko: „System prewencyjny w wychowaniu młodzieży”, regulaminu oratorium przytoczonego w III tomie „Memorie Biografiche” oraz przemówienia zachowanego w tomie XVI; z umowy o naukę zawodu z 1852 roku, udostępnionej przez CNOS-FAP; z opracowań Pietra Braida i Marka T. Chmielewskiego, a także z materiału IPN o Święcie Niepodległości.