Mama, która otworzyła dom

W deszczowy wieczór do domu księdza Bosko przyszedł przemoczony chłopak. Miał około piętnastu lat. Był sierotą, przybył do Turynu w poszukiwaniu pracy, ale zanim zdążył cokolwiek zarobić, skończyły mu się pieniądze. Teraz prosił o chleb i miejsce na noc.

Ksiądz Bosko opisał to spotkanie w swoich „Pamiętnikach Oratorium”. Był maj 1847 roku. Jego mama przyjęła chłopca do kuchni, posadziła przy ogniu i dała mu zupę oraz chleb. Potem trzeba było jeszcze odpowiedzieć na pytanie: gdzie go położyć?

Rozwiązanie znalazła Małgorzata. Razem z chłopcem przyniosła kawałki cegieł. Ułożyli z nich cztery podpórki, na których znalazły się deski, a na deskach siennik. Tak ksiądz Bosko zapamiętał pierwsze łóżko swojego domu dla chłopców.

Wieczór zakończył się krótką rozmową o pracy, uczciwości i wierze. Kiedy Małgorzata zaprosiła gościa do modlitwy, ten przyznał, że nie zna modlitw. Mógł jednak modlić się razem z nimi.

W tej scenie mieści się bardzo wiele z historii kobiety, którą chłopcy z Valdocco nazywali mamą. Jest także dobry początek opowieści o tym, dlaczego właśnie 25 listopada salezjanie modlą się za swoich zmarłych rodziców.

Zanim została mamą oratorium

Małgorzata Occhiena urodziła się 1 kwietnia 1788 roku w Capriglio, w Piemoncie. Dorastała w rodzinie rolników. Nie chodziła do szkoły. Jej codzienność wypełniały praca, obowiązki domowe i wiara przekazywana w rodzinie.

W 1812 roku wyszła za Franciszka Bosko, wdowca, który miał już syna Antoniego. Potem urodzili się Józef i Jan. W 1817 roku Franciszek zmarł. Małgorzata miała dwadzieścia dziewięć lat. Została z trzema chłopcami i wymagającą opieki teściową, w czasie, kiedy rodzinie zagrażały także niedostatek i głód.

Jan nie miał jeszcze dwóch lat, gdy stracił ojca. W swoich wspomnieniach zachował obraz płaczącej matki i własnego płaczu, którego nie umiał jeszcze połączyć z rozumieniem śmierci. Zanim sam zaczął przyjmować osieroconych chłopców, dorastał jako dziecko, któremu zabrakło taty.

Małgorzata uczyła synów pracować i brać odpowiedzialność za innych. Uczyła ich także modlitwy. Ksiądz Bosko wspominał wspólne klękanie rano i wieczorem oraz przygotowanie do pierwszej spowiedzi. Mama sama przystąpiła do spowiedzi, potem towarzyszyła jemu, a po wszystkim pomogła mu podziękować Bogu.

Wiara miała w tym domu twarz konkretnego człowieka: mamy, która sama robiła to, czego uczyła dzieci.

Dwa pokoje w Turynie

W listopadzie 1846 roku Małgorzata miała pięćdziesiąt osiem lat. Jej syn był już księdzem i organizował na Valdocco miejsce dla młodzieży. Poprosił ją, żeby zamieszkała razem z nim i pomogła mu w prowadzeniu domu.

Zgodziła się. Wieczorem 3 listopada przybyli do Turynu. Czekały na nich dwa wynajęte pokoje w domu Pinardiego. W „Pamiętnikach Oratorium” zachował się wymowny szczegół tej przeprowadzki: mama zabrała koszyk z bielizną i niezbędnymi rzeczami, syn — brewiarz, mszał, książki i zeszyty.

Zaczynało się wspólne życie, którego rozmiarów trudno było wtedy przewidzieć. Małgorzata spędziła na Valdocco dziesięć ostatnich lat. Gotowała, prała, troszczyła się o ubrania i potrzeby chłopców. Wraz z przybywaniem wychowanków przybywało pracy.

Ale jej obecność oznaczała również, że w domu księdza Bosko można było spotkać mamę. Kogoś, kto zauważy mokre ubranie, poda jedzenie, zapyta o życie, a wieczorem nauczy modlitwy. Historię pierwszego łóżka w kuchni warto czytać właśnie z tej perspektywy. Chłopak szukał schronienia. Przyjęła go rodzina, która sama znała stratę i niedostatek.

Teraz ty pomóż swojej mamie

W listopadzie 1856 roku Małgorzata ciężko zachorowała. Miała sześćdziesiąt osiem lat. Zapalenie płuc okazało się śmiertelne.

Giovanni Battista Lemoyne w piątym tomie „Memorie Biografiche” przytacza poruszającą rozmowę matki z synem. Kiedyś to ona przygotowywała go do sakramentów. Teraz poprosiła, aby on pomógł jej: niech wypowiada modlitwy, a ona, gdy zabraknie sił do mówienia, będzie powtarzała je w sercu.

W tej samej relacji znajduje się jej prośba skierowana do chłopców za pośrednictwem księdza Bosko. Chciała, żeby wiedzieli, że dla nich pracowała i że darzy ich matczyną miłością. Prosiła również, aby dużo się za nią modlili i przynajmniej raz przyjęli Komunię Świętą w jej intencji.

To bardzo osobiste pożegnanie. Kobieta, która przez lata dawała innym jedzenie, ubranie, czas i siły, na końcu sama prosi o dar: pamiętajcie o mnie przed Bogiem.

Małgorzata zmarła 25 listopada 1856 roku. Według „Memorie Biografiche” jeszcze tego samego ranka ksiądz Bosko, któremu towarzyszył Józef Buzzetti, poszedł do sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Turynie. W podziemnej kaplicy odprawił Mszę Świętą za swoją mamę. Potem powierzał Maryi siebie i chłopców, którzy razem z nim utracili matkę.

Pamięć o mamach i ojcach

Dlatego data 25 listopada jest w rodzinie salezjańskiej tak wymowna. Obowiązujące „Regulaminy ogólne” Zgromadzenia przewidują, że w rocznicę śmierci mamy Małgorzaty w każdym domu salezjańskim zostanie odprawiona Msza Święta za zmarłych rodziców współbraci.

Modlitwa obejmuje mamy i ojców wszystkich salezjanów — księży i braci zakonnych. Rocznica śmierci jednej matki otwiera pamięć o wielu rodzinach. Za każdym powołaniem stoi przecież czyjaś historia: dom, praca, troska, czasem rozłąka, doświadczenie straty albo trudne relacje. Wszystko to można przynieść przed Boga.

Małgorzata, dziś czcigodna służebnica Boża, przypomina też o udziale świeckich w początkach dzieła salezjańskiego. Wychowanie chłopców dokonywało się również przy kuchennym stole, podczas naprawiania ubrań i wspólnej wieczornej modlitwy. Miało twarz kobiety, która przyjechała pomóc synowi i została mamą dla wielu.

25 listopada możemy dołączyć do tej modlitwy z imionami naszych rodziców i ludzi, którzy dali nam coś z rodzicielskiej troski. Podziękować za otrzymane dobro, powierzyć Bogu to, co pozostało trudne, i poprosić o życie wieczne dla zmarłych.

Tak jak prosiła mama z Valdocco: pamiętać o nich przed Bogiem.

Przy pisaniu tego artykułu korzystaliśmy z „Pamiętników Oratorium” księdza Jana Bosko (sceny z dzieciństwa, przeprowadzka na Valdocco i przyjęcie pierwszego wychowanka), piątego tomu „Memorie Biografiche” autorstwa Giovanniego Battisty Lemoyne’a (choroba i śmierć mamy Małgorzaty), biografii Małgorzaty Occhieny na stronie Zgromadzenia Salezjańskiego oraz „Regulaminów ogólnych” w wydaniu z 2026 roku, art. 77.

Źródła: Pamiętniki Oratorium — tekst włoski, Memorie Biografiche, tom V, biografia Małgorzaty Occhieny — SDB, Konstytucje i Regulaminy — wydanie 2026.